Mijn visie op leren tekenen

Om goed te tekenen of schilderen hoef je niet goed te zijn in het trekken van rechte lijnen en je hoeft ook geen natuurtalent te zijn. Tekenen is een vak. Zoals met elk vak kun je bepaalde vaardigheden leren en heb je wat materiaalkennis nodig.

In mijn lessen staan de volgende dingen centraal:

  1. Waarneming & Tekenvaardigheid: Leren kijken naar wat er écht staat.

  2. Belangrijke Concepten: Praktische theorie over kleur, licht, schaduw, perspectief om je waarneming te ondersteunen.  En natuurlijk wat praktische dingen zoals werken in lagen, werken met een kleurenkiezer enz.

  3. Plezier! Van realisme tot verbeelding & cartoonstijl: We tekenen meestal voor de lol en ontspanning. We leren op een andere manier kijken, de tijd staat even stil, je hersenen doen compleet iets anders en komen tot rust. De een ervaart dat bij realistisch tekenen, de ander bij abstract of illustratief tekenen. Ik maak video's over realistisch tekenen, maar ook over illustratief / cartoon tekenen.

Realisme: 90% waarnemen + 10% vaardigheden en kennis

Materiaalkennis, perspectief, anatomie en motorische vaardigheden zijn handig en fijn, maar je hebt er niks aan als je niet goed kijkt. 

Fijne motoriek speelt ook maar een zeer beperkte rol. De kracht van een tekening valt of staat met een mooie compositie, goede licht-donkerwerking en dat soort dingen. Voor het resultaat maakt het niets uit of je lijnwerk superverfijnd of juist heel grof en rauw is.

Of je nu met acrylverf op doek werkt, met een balpen op een bierviltje krabbelt, of met een stylus op een iPad tekent: alles draait om waarneming en uiten van je verbeelding. De rest is bijzaak.

Tekenen wat je ziet vs. wat je dénkt te zien

Een beginner tekent over het algemeen wat hij of zij denkt te zien (Tekening 1). Een gevorderde tekent puur wat er daadwerkelijk te zien is, en laat weg wat er niet is (Tekening 2).

De fouten in tekening 1 hebben niets te maken met een gebrek aan controle over het potlood; ze ontstaan in de waarneming. Onze hersenen worden continu gefopt door verwachtingen.

Dat gebeurt op alle vlakken, dus ook bij het waarnemen van kleuren.

De onderstaande foto ziet er kleurrijk uit, maar de kleuren in de lucht zijn behoorlijk grijs. De bovenste twee cirkels zijn kleurenstalen uit de lucht.

Die kleuren lijken kleurrijk in de foto, omdat de heuvel in de voorgrond heel donker en erg grijs is. 

Ik heb dezelfde rij kleuren ook eens op andere achtergronden gezet, om te laten zien hoe sterk dezelfde kleuren kunnen verschillen afhankelijk van de omgeving. Een lichte kleur lijkt soms erg donker, een bruine kleur lijkt soms geler, een paarsig grijs lijkt soms ineens echt grijs enz enz.

Zelfs zonder kleuren gaan we snel de mist in. Als je bijvoorbeeld naar een donker schaduwgebied in een gezicht staart en daar een iets lichter stukje ziet, roepen je hersenen meteen: "Aha, licht!".

Voor je het weet teken je dat stuk veel te licht en verlies je het grote geheel uit het oog. Een geoefend "waarnemer" zal niet snel in die valkuil stappen, en weten: dit is een lichter deel in de schaduwzone. Kijk eens hoe donker het oogwit is, en ook de het lichtere gedeelte op het jukbeen is weliswaar lichter dan de rest, toch is het lang niet zo licht als de toonwaarden aan de lichte zijde van het gezicht.

Nog een voorbeeld is de omcirkelde plooi in het T-shirt hieronder. Omdat de stof eromheen spierwit is, registreren je hersenen de plooi als 'donker'. Als je hem vervolgens puur op die aanname inkleurt, wordt hij veel te donker en oogt je tekening al snel plat of kinderachtig. Pas als je de kleur isoleert en objectief vergelijkt, zie je hoe zacht het contrast in werkelijkheid is. Om het extra duidelijk te maken heb ik de pijl op een zwarte achtergrond gezet, zodat je kunt zien hoe ver de kleur van echt zwart af zit. 

In mijn lessen verspil ik daarom zo min mogelijk tijd met eindeloze theoriesessies over software of apparaten. Als tekenaars zijn we nameljk geneigd om uren te zoeken naar de 'perfecte' software of de 'beste' tablet. Vaak is dat een vorm van uitstelgedrag, want laten we eerlijk zijn: tekenen is gewoon heel spannend en niet altijd makkelijk. Angst voor teleurstelling ligt ook vaak op de loer.

Waarom je tekening soms 'kinderachtig' voelt (en waarom dat logisch is)

Er is een specifieke groep tekenaars die ik extra een hart onder de riem wil steken: volwassenen die als kind ergens tussen hun 9e en 13e levensjaar zijn gestopt met tekenen. Als je na al die jaren de draad weer oppakt, is de kans levensgroot dat je eerste tekeningen er in jouw ogen heel 'kinderachtig' uitzien.

Wees gerust: dit is volkomen normaal en zelfs wetenschappelijk aangetoond. De meeste kinderen stoppen rond die leeftijd met tekenen, precies op het moment dat de transitie naar realistisch tekenen begint. Vanaf een jaar of 11 gaan kinderen pas echt leren over realisme en diepte. Als je die fase als kind hebt overgeslagen, start je als volwassene simpelweg exact op het punt waar je destijds bent gestopt.

Als docent zie ik vaak dat mensen hierdoor snel teleurgesteld raken in zichzelf. Maar je kunt jezelf niet op je kop geven voor iets wat je simpelweg nooit hebt geleerd! Het goede nieuws is dat je als volwassene die inhaalslag dankzij logisch inzicht ontzettend snel kunt maken. Zodra je de valkuilen van je eigen brein leert herkennen, stap je er gegarandeerd minder vaak in.

Leerproces

Probeer te accepteren dat leren tekenen een proces is van vallen en opstaan. Bovendien is er geen finishlijn. Er komt nooit een einde aan wat je kunt leren en ontdekken. 

Je verdient een compliment, want in deze tijden waarin de verleiding groot is om hele avonden nutteloos te gaan zitten swipen op een telefoon, is het heel goed en bijzonder om te creëren in plaats van consumeren! Als je iets maakt, staat de tijd stil, doe je even iets totaal anders met je hersenen, verzin je oplossingen voor 'problemen', kun je je gevoelens uiten en weet ik veel hoeveel voordelen het nog extra heeft.

Als je gaat tekenen en schilderen, ga je de wereld met andere ogen bekijken. Veel plezier op deze ontdekkingsreis van kijken, waarnemen en verbeelden!

Ik geef traditioneel les op een digitaal apparaat

Je kunt met digitaal tekenen gebruik maken van allerlei hulpmiddelen, speciale effecten, speciale kwasten enz. Ik vind het leuker en nuttiger om je te leren tekenen op traditionele wijze, want dan heb je er voor de rest van je leven wat aan. 

Een voorbeeld: je kunt met een gradient tool heel makkelijk vloeiende overgangen maken. Maar is het niet leuker om de oude beproefde technieken uit de traditionele schilderkunst te leren? Als je zelf overgangen kunt maken, worden ze wat minder computerachtig, wat schilderachtiger en kun je bovendien trots zijn dat je alles zelf hebt gemaakt.

Mocht je dan ooit ook met verf willen schilderen, dan beheers je de techniek al. Je bent dan niet meer afhankelijk van een gradient tool in software.