Mijn visie op leren tekenen

Goed leren tekenen of schilderen begint niet met een 'vaste hand', maar met een getraind oog.

Mijn digitale tekenlessen en video's rusten daarom op drie belangrijke pijlers:

  1. Waarneming & Tekenvaardigheid: Leren kijken naar wat er écht staat (moeilijker dan je denkt!).

  2. Belangrijke Concepten: Praktische theorie over kleur, licht, schaduw, perspectief om je waarneming te ondersteunen.  En natuurlijk wat praktische dingen zoals werken in lagen, werken met een kleurenkiezer enz.

  3. Verbeelding & Cartoonstijl: Spelenderwijs en ontspannen met de software omgaan door middel van cartoonachtige tekeningen en strips.

90% Kijken, 10% Vaardigheden en Kennis

Ik ben ervan overtuigd dat tekenen en schilderen voor wel 90 tot 95% bestaat uit waarnemen. De overige 5 tot 10% is een optelsom van materiaalkennis, perspectief, anatomie en motorische vaardigheden.

Je motorische vaardigheden (je fijne motoriek) spelen dus maar een zeer beperkte rol. Zelfs als je moeite hebt om een potlood of digitale pen stabiel vast te houden, kun je een ijzersterke plaat maken. De kracht van een tekening valt of staat met de juiste weergave van bijvoorbeeld licht, donker en verkorting. Voor het resultaat maakt het niets uit of je lijnwerk superverfijnd of juist heel grof en rauw is.

Dit is ook precies de reden waarom er wat mij betreft haast geen verschil is tussen traditioneel en digitaal tekenen. Of je nu met acrylverf op doek werkt, met een balpen op een bierviltje krabbelt, of met een stylus op een iPad tekent: alles draait om waarneming. De rest is bijzaak.

Tekenen wat je ziet vs. wat je dénkt te zien

Kijk maar eens naar het voorbeeld hieronder. Een beginner tekent over het algemeen wat hij of zij denkt te zien (Tekening 1). Onze hersenen nemen namelijk graag een loopje met ons en denken alles wel te weten. Een gevorderde tekent puur wat er daadwerkelijk te zien is, en laat weg wat er niet is (Tekening 2).

De fouten in tekening 1 hebben niets te maken met een gebrek aan controle over het potlood; ze ontstaan puur in de waarneming. Onze hersenen worden continu gefopt door verwachtingen. Als je bijvoorbeeld naar een donker schaduwgebied in een gezicht staart en daar een nét iets lichter stukje ziet, roepen je hersenen meteen: "Aha, licht!". Voor je het weet teken je dat stuk veel te licht en verlies je het grote geheel uit het oog. Een geoefend "waarnemer" zal niet snel in die valkuil stappen, en weten: dit is een lichter deel in de schaduwzone.

Nog een voorbeeld is de omcirkelde plooi in het T-shirt hieronder. Omdat de stof eromheen spierwit is, registreren je hersenen de plooi als 'donker'. Als je hem vervolgens puur op die aanname inkleurt, wordt hij veel te donker en oogt je tekening al snel plat of kinderachtig. Pas als je de kleur isoleert en objectief vergelijkt, zie je hoe zacht het contrast in werkelijkheid is.

In mijn lessen verspil ik daarom zo min mogelijk tijd met eindeloze theoriesessies over software of apparaten. Als tekenaars zijn we nameljk geneigd om uren te zoeken naar de 'perfecte' software of de 'beste' tablet. Vaak is dat een vorm van uitstelgedrag, want laten we eerlijk zijn: tekenen is gewoon heel spannend en niet altijd makkelijk. Angst voor teleurstelling ligt ook vaak op de loer.

Waarom je tekening soms 'kinderachtig' voelt (en waarom dat logisch is)

Er is een specifieke groep tekenaars die ik extra een hart onder de riem wil steken: volwassenen die als kind ergens tussen hun 9e en 13e levensjaar zijn gestopt met tekenen. Als je na al die jaren de draad weer oppakt, is de kans levensgroot dat je eerste tekeningen er in jouw ogen heel 'kinderachtig' uitzien.

Wees gerust: dit is volkomen normaal en zelfs wetenschappelijk aangetoond. De meeste kinderen stoppen rond die leeftijd met tekenen, precies op het moment dat de transitie naar realistisch tekenen begint. Vanaf een jaar of 11 gaan kinderen pas echt leren over realisme en diepte. Als je die fase als kind hebt overgeslagen, start je als volwassene simpelweg exact op het punt waar je destijds bent gestopt.

Als docent zie ik vaak dat mensen hierdoor snel teleurgesteld raken in zichzelf. Maar je kunt jezelf niet op je kop geven voor iets wat je simpelweg nooit hebt geleerd! Het goede nieuws is dat je als volwassene die inhaalslag dankzij logisch inzicht ontzettend snel kunt maken. Zodra je de valkuilen van je eigen brein leert herkennen, stap je er gegarandeerd minder vaak in.

Geniet van de ontdekkingsreis

Probeer te accepteren dat leren tekenen een proces is van vallen en opstaan. Bovendien is er geen finishlijn; er komt nooit een einde aan wat je kunt leren en ontdekken. Zodra je inziet dat juist het leerproces zelf het leukste en meest interessante deel is, wordt het pas écht genieten.

Je verdient een compliment, want in deze tijden waarin de verleiding groot is om hele avonden nutteloos te gaan zitten swipen op een telefoon, is het heel goed en bijzonder om te creëren in plaats van consumeren! Als je iets maakt, staat de tijd stil, doe je even iets totaal anders met je hersenen, verzin je oplossingen voor 'problemen', kun je je gevoelens uiten en weet ik veel hoeveel voordelen het nog extra heeft.

Als je gaat tekenen en schilderen, ga je de wereld met heel andere ogen bekijken. Ik wens je ontzettend veel plezier op deze mooie ontdekkingsreis van kijken, waarnemen en verbeelden!